Theo Báo cáo cập nhật thương mại toàn cầu (tháng 9 năm 2026) của UNCTAD, dịch vụ đang định hình lại thương mại toàn cầu, nhưng các nước kém phát triển nhất lại tụt hậu trong xuất khẩu kỹ thuật số.
Ngành dịch vụ đã trở thành động lực thúc đẩy sản xuất và thương mại toàn cầu, là nền tảng cho ngành sản xuất, nông nghiệp và sự tham gia vào các chuỗi giá trị toàn cầu.
Nhưng lợi ích không được chia sẻ đồng đều. Nhiều nước đang phát triển, đặc biệt là các nước kém phát triển nhất (LDCs), phải đối mặt với những rào cản về cấu trúc hạn chế sự tham gia của họ vào hoạt động thương mại đang phát triển nhanh chóng trong lĩnh vực dịch vụ kỹ thuật số những dịch vụ có thể được cung cấp từ xa qua mạng máy tính.
Dịch vụ ngày càng đóng vai trò then chốt trong sản xuất toàn cầu.
Dịch vụ ngày càng được tích hợp sâu rộng vào sản xuất hàng hóa và mô hình kinh doanh của các doanh nghiệp. Năm 2022, dịch vụ chiếm 71% tổng đầu vào trung gian toàn cầu, 78% ở các nền kinh tế phát triển và 61% ở các nền kinh tế đang phát triển.
Dịch vụ cũng chiếm 33% nguyên liệu đầu vào trung gian trong xuất khẩu hàng hóa công nghiệp ở các nền kinh tế phát triển so với 27% ở các nền kinh tế đang phát triển và 13% ở các nước kém phát triển nhất .
Việc đo lường chính xác hơn hoạt động thương mại dịch vụ, bao gồm cả các dịch vụ gắn liền với xuất khẩu hàng hóa là điều cần thiết để hiểu được đóng góp của chúng vào khả năng cạnh tranh, đa dạng hóa và phát triển.
Các dịch vụ được cung cấp kỹ thuật số đang phát triển nhanh chóng, nhưng các nước đang phát triển lại không theo kịp.
Xuất khẩu dịch vụ toàn cầu đã tăng trưởng khoảng 6,7% mỗi năm trong thập kỷ qua và đạt 8,3% vào năm 2025. Các dịch vụ được cung cấp qua kênh kỹ thuật số thậm chí còn tăng trưởng nhanh hơn, trung bình 7,1% mỗi năm và hiện chiếm 56% tổng xuất khẩu dịch vụ toàn cầu.
Các nước đang phát triển (LDC) đã không theo kịp. Xuất khẩu dịch vụ của họ chỉ tăng 3% mỗi năm trong khi thị phần xuất khẩu dịch vụ toàn cầu giảm xuống còn 0,6% vào năm 2025. Dịch vụ được cung cấp qua kênh kỹ thuật số chỉ chiếm 16% tổng kim ngạch xuất khẩu dịch vụ của các nước đang phát triển so với 61% ở các nền kinh tế phát triển.
Cạnh tranh trong lĩnh vực dịch vụ giá trị cao hơn đòi hỏi cơ sở hạ tầng kỹ thuật số mạnh mẽ hơn, kỹ năng tốt hơn và năng lực quản lý chặt chẽ hơn.
Khoảng cách kỹ thuật số vẫn tồn tại và trí tuệ nhân tạo có thể làm gia tăng khoảng cách này
Khả năng kết nối hạn chế, chi phí thanh toán quốc tế cao và thiếu hụt kỹ năng là những yếu tố cản trở sự tham gia vào thương mại dịch vụ kỹ thuật số. Khoảng cách về khả năng chi trả và kết nối vẫn còn đáng kể giữa các nền kinh tế phát triển và đang phát triển.
Một nửa số quốc gia có chi phí chuyển tiền cao nhất là các nước kém phát triển nhất. Trí tuệ nhân tạo (AI) cũng có thể làm trầm trọng thêm sự bất bình đẳng hiện có vì năng lực tính toán, dữ liệu, tài chính và chuyên môn vẫn tập trung ở một số ít nền kinh tế và doanh nghiệp. Chưa đến một phần ba các nước đang phát triển đã áp dụng chiến lược AI quốc gia.
Các quốc gia cần cơ sở hạ tầng và kỹ năng số mạnh mẽ hơn, hệ thống thanh toán tốt hơn và khả năng sẵn sàng cao hơn về trí tuệ nhân tạo, được hỗ trợ bởi hợp tác quốc tế.
Các quy tắc thương mại chưa theo kịp với nền kinh tế số.
Các quy tắc thương mại dịch vụ đa phương phần lớn được thiết kế trước kỷ nguyên kỹ thuật số. Các điều khoản thương mại kỹ thuật số đã mở rộng nhanh chóng thông qua các thỏa thuận khu vực và song phương, tạo ra một khung pháp lý phân mảnh hơn với sự tham gia không đồng đều.
Trong số các hiệp định thương mại ưu đãi được ký kết từ năm 2000 đến năm 2025, 55% bao gồm các điều khoản về thương mại điện tử hoặc thương mại kỹ thuật số . Từ năm 2020, 90% các nước phát triển, 62% các nước đang phát triển và 66% các nước kém phát triển nhất đã tham gia vào các hiệp định có chứa các điều khoản như vậy.
Tăng cường tính minh bạch, hợp tác về quy định và năng lực đàm phán có thể giúp các nước đang phát triển tham gia một cách có ý nghĩa vào quá trình xây dựng quy tắc mới, để các quy tắc mới phản ánh được các mức độ phát triển và ưu tiên quốc gia khác nhau.
Đảm bảo dịch vụ phục vụ cho sự phát triển
Nhiều quốc gia đang phát triển, đặc biệt là các nước kém phát triển nhất vẫn chỉ hội nhập một cách hạn chế vào hoạt động thương mại dịch vụ đang phát triển nhanh chóng, đặc biệt là các dịch vụ được cung cấp qua kênh kỹ thuật số.
Báo cáo xác định ba ưu tiên: cải thiện dữ liệu thương mại dịch vụ, tăng cường cơ sở hạ tầng và kỹ năng số và đảm bảo sự tham gia có ý nghĩa hơn của các nước đang phát triển vào việc xây dựng luật lệ quốc tế. Kết hợp các biện pháp này có thể giúp các quốc gia chuyển đổi tăng trưởng dịch vụ thành năng suất cao hơn, khả năng cạnh tranh tốt hơn và đa dạng hóa kinh tế.
Nguồn UNCTAD
